DHCP Server در میکروتیک یکی از سرویس‌های کاربردی در RouterOS است که به مدیران شبکه اجازه می‌دهد تنظیمات IP کاربران را به‌صورت خودکار مدیریت کنند.در یک شبکه، دستگاه‌هایی مانند کامپیوترها، لپ‌تاپ‌ها، پرینترهای شبکه و سایر تجهیزات برای برقراری ارتباط به یک آدرس IP نیاز دارند.اگر بخواهیم آدرس IP هر دستگاه به‌صورت دستی تنظیم کنیم، با افزایش تعداد کاربران، مدیریت شبکه دشوار خواهد شد. DHCP این کار را به‌صورت خودکار انجام می‌دهد و اطلاعات موردنیاز شبکه را در اختیار دستگاه‌های متصل قرار می‌دهد.در این مقاله با مفهوم DHCP Server در میکروتیک، نحوه عملکرد آن و اجزای اصلی آن آشنا می‌شویم.

DHCP چه اطلاعاتی را به دستگاه‌های شبکه اختصاص می‌دهد؟

DHCP فقط برای اختصاص آدرس IP استفاده نمی‌شود. این سرویس می‌تواند اطلاعات دیگری را نیز در اختیار دستگاه‌های شبکه قرار دهد تا دستگاه بتواند ارتباط خود را به‌درستی برقرار کند.مهم‌ترین اطلاعاتی که DHCP می‌تواند به دستگاه اختصاص دهد عبارت‌اند از:

آدرس IP

برای اختصاص آدرس، یک IP از محدوده مشخص‌شده در IP Pool انتخاب شده و به دستگاه اختصاص داده می‌شود.

Subnet Mask

Subnet Mask مشخص می‌کند کدام بخش از آدرس IP مربوط به شبکه و کدام بخش مربوط به دستگاه است.

Gateway

DHCP می‌تواند آدرس Gateway را به دستگاه اعلام کند. Gateway معمولاً آدرس روتر شبکه است و دستگاه برای دسترسی به شبکه‌های دیگر، مانند اینترنت، ترافیک خود را از طریق آن ارسال می‌کند.

DNS Server

آدرس DNS Server نیز می‌تواند از طریق DHCP در اختیار دستگاه قرار گیرد. DNS به دستگاه کمک می‌کند نام دامنه‌ها، مانند نام سایت‌ها، را به آدرس IP مربوط به آن‌ها تبدیل کند.بنابراین، وقتی یک دستگاه تنظیمات شبکه را از DHCP دریافت می‌کند، فقط یک آدرس IP دریافت نمی‌کند؛ بلکه می‌تواند اطلاعات موردنیاز برای برقراری ارتباط با شبکه‌های دیگر و استفاده از سرویس‌هایی مانند DNS را نیز دریافت کند.

dhcp server

DHCP در میکروتیک چه کاربردی دارد؟

مهم‌ترین کاربرد DHCP Server، اختصاص خودکار تنظیمات شبکه به دستگاه‌ها است.فرض کنید در یک شرکت 4۰ کامپیوتر وجود دارد. اگر بخواهیم برای هر کامپیوتر به‌صورت دستی IP، Gateway و DNS تنظیم کنیم، مدیریت شبکه زمان‌بر خواهد بود.

با راه‌اندازی DHCP Server روی میکروتیک، دستگاه‌ها هنگام اتصال به شبکه می‌توانند تنظیمات موردنیاز خود را به‌صورت خودکار دریافت کنند.این موضوع علاوه بر کاهش کار مدیریتی، احتمال بروز خطاهایی مانند اختصاص IP تکراری را نیز کاهش می‌دهد.برای مشاهده مستندات رسمی مربوط به DHCP Server در RouterOS می‌توانید به راهنمای رسمی MikroTik مراجعه کنید.

DHCP Server چگونه کار می‌کند؟

زمانی که یک دستگاه جدید به شبکه متصل می‌شود، برای دریافت تنظیمات شبکه با DHCP Server ارتباط برقرار می‌کند.

این فرآیند معمولاً با چهار مرحله شناخته می‌شود:

Discover

دستگاه متصل به شبکه، درخواست خود را برای پیدا کردن DHCP Server ارسال می‌کند.

Offer

DHCP Server یک آدرس IP و تنظیمات مربوط به شبکه را به دستگاه پیشنهاد می‌دهد.

Request

دستگاه اعلام می‌کند که می‌خواهد تنظیمات پیشنهادی را دریافت کند.

Acknowledge

DHCP Server درخواست را تأیید کرده و تنظیمات شبکه را در اختیار دستگاه قرار می‌دهد.

این فرآیند با نام DORA نیز شناخته می‌شود

اجزای اصلی DHCP Server در میکروتیک

برای راه‌اندازی DHCP Server در میکروتیک، چند بخش مهم وجود دارد که هرکدام وظیفه مشخصی دارند.

IP Pool

IP Pool محدوده‌ای از آدرس‌های IP است که DHCP Server می‌تواند آن‌ها را در اختیار دستگاه‌های شبکه قرار دهد.برای مثال، اگر محدوده شبکه:192.168.1.0/24باشد، می‌توان بخشی از این محدوده را برای اختصاص خودکار IP به کاربران در نظر گرفت.

DHCP Network

در بخش DHCP Network، اطلاعاتی مانند Subnet، Gateway و DNS برای شبکه مشخص می‌شود.DHCP Serverهنگام اختصاص IP، این اطلاعات را نیز در اختیار دستگاه قرار می‌دهد.

DHCP Lease

DHCP Lease اطلاعات مربوط به IPهایی است که DHCP Server به دستگاه‌ها اختصاص داده است.در این بخش می‌توان مشاهده کرد که چه دستگاهی چه IP ای دریافت کرده و مدت اعتبار این اختصاص IP چقدر است.

 

dhcp server

DHCP Lease چیست؟

هر آدرسی که به یک دستگاه اختصاص داده می‌شود، معمولاً برای مدت مشخصی اعتبار دارد. به این مدت Lease Time گفته می‌شود.برای مثال، ممکن است یک دستگاه IP مشخصی را برای چند ساعت دریافت کند. پس از پایان این مدت، دستگاه و DHCP Server می‌توانند درباره تمدید آن IP مذاکره کنند.به همین دلیل ممکن است IP یک دستگاه در طول زمان تغییر کند.

تفاوت Dynamic و Static Lease چیست؟

در حالت عادی، DHCP Server می‌تواند IPها را به‌صورت خودکار و پویا به دستگاه‌ها اختصاص دهد.اما گاهی مدیر شبکه می‌خواهد یک دستگاه خاص همیشه همان IP را دریافت کند.برای مثال، ممکن است بخواهیم یک پرینتر شبکه همیشه آدرس مشخصی داشته باشد.در این شرایط می‌توان برای دستگاه موردنظر یک Static Lease تعریف کرد تا DHCP Server همیشه همان IP را به آن دستگاه اختصاص دهد.

DHCP چه ارتباطی با دسترسی به اینترنت دارد؟

خود DHCP وظیفه برقراری اتصال اینترنت را بر عهده ندارد.وظیفه DHCP این است که تنظیمات موردنیاز شبکه را در اختیار دستگاه‌ها قرار دهد.برای مثال، اگر DHCP Server به یک کامپیوتر IP، Gateway و DNS مناسب اختصاص دهد، کامپیوتر می‌تواند تنظیمات لازم برای ارتباط با شبکه و اینترنت را داشته باشد.اما برای دسترسی واقعی به اینترنت، تنظیمات دیگری مانند NAT نیز ممکن است موردنیاز باشد.برای آشنایی با نحوه عملکرد NAT در میکروتیک ، می‌توانید مقاله NAT در میکروتیک را مطالعه کنید.

جمع بندی:

DHCP Server در میکروتیک یکی از قابلیت‌های مهم برای مدیریت خودکار تنظیمات شبکه است. با استفاده از DHCP می‌توان آدرس IP، Subnet Mask، Gateway و DNS را بدون نیاز به تنظیم دستی در اختیار دستگاه‌های شبکه قرار داد.استفاده صحیح از DHCP باعث ساده‌تر شدن مدیریت شبکه و کاهش خطاهای مربوط به تنظیمات IP می‌شود. با این حال، برای عملکرد صحیح آن باید مواردی مانند IP Pool، Gateway، DNS و محدوده شبکه به‌درستی تنظیم شوند.

اگر قصد دارید علاوه بر DHCP، سایر قابلیت‌های کاربردی میکروتیک را در سناریوهای واقعی شبکه یاد بگیرید، می‌توانید دوره آموزش میکروتیک با سناریوهای غملی در Vmware Workstationرا مشاهده کنید. در این دوره مباحثی مانند تنظیمات اولیه RouterOS، DHCP، NAT، Firewall، مدیریت پهنای باند، VPN و سایر قابلیت‌های پرکاربرد میکروتیک به‌صورت عملی آموزش داده شده است.