یکی از مشکلاتی که بسیاری از مدیران شبکه با آن روبه‌رو می‌شوند، کاهش سرعت و کند شدن شبکه پس از انجام تنظیمات روی میکروتیک است. در چنین شرایطی معمولاً تصور می‌شود که مشکل از سرویس‌دهنده اینترنت (ISP) یا کیفیت لینک اینترنت است، اما در عمل، بسیاری از این مشکلات به تنظیمات نادرست روتر مربوط می‌شوند.تنظیمات اشتباه در بخش‌هایی مانند Queue، Firewall، NAT، Load Balancing، Failover یا حتی افزایش بیش از حد Connectionها می‌تواند باعث افزایش مصرف CPU، تأخیر در پردازش بسته‌ها و در نهایت کاهش سرعت شبکه شود.در این مقاله با 9 اشتباه رایج آشنا می‌شویم که می‌توانند علت کندی شبکه در میکروتیک باشند و برای هر مورد، راهکار کلی رفع مشکل را بررسی خواهیم کرد.

1.تنظیم نادرست Queue

یکی از رایج‌ترین دلایل کندی شبکه در میکروتیک، تنظیم نادرست Queue است. بسیاری از مدیران شبکه برای محدود کردن سرعت کاربران یا مدیریت پهنای باند از Queue استفاده می‌کنند، اما اگر این بخش به‌درستی پیکربندی نشود، نتیجه برعکس خواهد بود.تنظیم اشتباه مقدار Download و Upload، انتخاب نادرست نوع Queue یا اعمال قوانین نامناسب می‌تواند باعث شود پهنای باند به‌درستی بین کاربران توزیع نشود. در نتیجه، برخی کاربران سرعت بسیار کمی دریافت می‌کنند، در حالی که برخی دیگر بخش زیادی از پهنای باند را اشغال می‌کنند.

پیکربندی نادرست Queue می‌تواند باعث کاهش سرعت اینترنت، افزایش تأخیر (Latency)، ناپایداری ارتباط و نارضایتی کاربران شود. این مشکل معمولاً زمانی بیشتر دیده می‌شود که تعداد کاربران یا حجم ترافیک شبکه افزایش پیدا کند.

2.استفاده نادرست از Firewall Rules

Firewall یکی از مهم‌ترین بخش‌های میکروتیک برای افزایش امنیت و مدیریت ترافیک شبکه است. با این حال، ایجاد Ruleهای غیرضروری یا تنظیم نادرست آن‌ها می‌تواند باعث کاهش عملکرد روتر و کند شدن شبکه شود.اگر تعداد Ruleها بیش از حد زیاد باشد، ترتیب آن‌ها به‌درستی رعایت نشود یا Ruleهای غیرضروری ایجاد شوند، روتر برای پردازش هر بسته باید قوانین بیشتری را بررسی کند. این موضوع باعث افزایش بار پردازشی و کاهش کارایی روتر می‌شود.تنظیم نادرست Firewall Rules می‌تواند باعث افزایش مصرف CPU، افزایش تأخیر در پردازش بسته‌ها و در برخی شرایط کاهش سرعت اینترنت و شبکه شود؛ به‌ویژه در شبکه‌هایی که تعداد کاربران یا حجم ترافیک بالاست. 

راهکار کلی این است کهRuleهای غیرضروری را حذف کنید، قوانین پرکاربرد را در ابتدای لیست قرار دهید و به‌صورت دوره‌ای عملکرد Firewall را بررسی و بهینه‌سازی کنید. هر Rule باید با هدف مشخصی ایجاد شده باشد و از اضافه کردن قوانین تکراری یا بدون استفاده خودداری شود.

3. تنظیم اشتباه Load Balancing

یکی از روش‌های پرکاربرد برای توزیع ترافیک بین چند اتصال اینترنت است. اگر این قابلیت به‌درستی پیکربندی نشود، نه‌تنها باعث افزایش کارایی شبکه نمی‌شود، بلکه ممکن است مشکلات مختلفی را برای کاربران ایجاد کند.تنظیم نادرست قوانین Load Balancing می‌تواند باعث شود برخی اتصال‌ها از مسیر نامناسب عبور کنند، ترافیک بین لینک‌ها به‌درستی توزیع نشود یا بعضی از سرویس‌ها با اختلال مواجه شوند.

بنابراین قبل از پیاده‌سازی Load Balancing، ساختار شبکه و نیاز کاربران را بررسی کنید و پس از اعمال تنظیمات، عملکرد هر دو لینک اینترنت را آزمایش کنید تا از توزیع صحیح ترافیک اطمینان حاصل شود.

برای آشنایی با Load Balancing و Failover مقاله در میکروتیک  آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنم مقاله تفاوت Load Balancing و Failover را مطالعه کنید.

4. پیکربندی نادرست Failover

Failover یکی از قابلیت‌های مهم میکروتیک برای افزایش پایداری شبکه است و در صورت قطع شدن اینترنت اصلی، ارتباط را به‌صورت خودکار به لینک پشتیبان منتقل می‌کند. اما اگر این قابلیت به‌درستی تنظیم نشود، ممکن است در زمان بروز اختلال، اینترنت به‌درستی جابه‌جا نشود یا کاربران با قطعی و ناپایداری ارتباط مواجه شوند.پس از پیکربندی Failover، حتماً عملکرد آن را با قطع کردن لینک اصلی آزمایش کنید تا مطمئن شوید روتر در زمان مناسب به لینک پشتیبان سوئیچ می‌کند و پس از برقراری مجدد ارتباط نیز به‌درستی به مسیر اصلی بازمی‌گردد.

5. افزایش بیش از حد Connectionها

تعداد Connectionهای فعال در یک شبکه تأثیر مستقیمی بر عملکرد روتر دارد. در برخی شرایط، افزایش غیرعادی Connectionها می‌تواند باعث افزایش بار پردازشی روتر و کاهش کارایی شبکه شود.دانلودهای هم‌زمان، اجرای نرم‌افزارهای اشتراک‌گذاری فایل، بدافزارها یا حتی تعداد زیاد کاربران می‌تواند باعث افزایش چشمگیر تعداد Connectionها شود. در این حالت، روتر باید تعداد زیادی ارتباط را به‌طور هم‌زمان مدیریت کند.افزایش بیش از حد Connectionها ممکن است باعث افزایش مصرف CPU و حافظه روتر، تأخیر در پردازش بسته‌ها و در نهایت کندی اینترنت یا کاهش کیفیت ارتباط کاربران شود.

به‌صورت دوره‌ای تعداد Connectionهای فعال را بررسی کنید و در صورت مشاهده افزایش غیرعادی، علت آن را شناسایی کنید. همچنین محدود کردن Connectionهای غیرضروری و مدیریت صحیح ترافیک شبکه می‌تواند از بروز این مشکل جلوگیری کند.

6.انتخاب روتر نامناسب برای تعداد کاربران

یکی از دلایل مهم کندی شبکه در میکروتیک، استفاده از روتری است که توان پردازشی آن متناسب با حجم ترافیک یا تعداد کاربران شبکه نیست. هر مدل از روترهای MikroTik برای ظرفیت مشخصی طراحی شده است و استفاده از یک روتر ضعیف در شبکه‌های پرترافیک می‌تواند باعث افت عملکرد شود.با افزایش تعداد کاربران، حجم ترافیک یا فعال شدن قابلیت‌هایی مانند Firewall، Queue و VPN، فشار بیشتری به منابع سخت‌افزاری روتر وارد می‌شود. اگر سخت‌افزار توان کافی نداشته باشد، روتر نمی‌تواند بسته‌ها را با سرعت مناسب پردازش کند.استفاده از سخت‌افزار نامناسب می‌تواند باعث افزایش مصرف CPU و حافظه، تأخیر در پردازش بسته‌ها، کاهش سرعت اینترنت و ناپایداری شبکه به ویژه در ساعات اوج مصرف شود.
پیشنهاد می شود پیش از راه‌اندازی شبکه، تعداد کاربران، حجم ترافیک و نیازهای شبکه را بررسی کنید و روتری را انتخاب کنید که متناسب با این شرایط باشد. همچنین وضعیت مصرف CPU و حافظه را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید تا در صورت نیاز، سخت‌افزار مناسب‌تری انتخاب شود.

7.فعال بودن سرویس‌های غیرضروری

فعال بودن سرویس‌های غیرضروری باعث می‌شود روتر درخواست‌های بیشتری را پردازش کند و سطح دسترسی و حملات احتمالی نیز افزایش یابد. هرچند تأثیر این موضوع در شبکه‌های کوچک معمولاً محسوس نیست، اما در شبکه‌های پرترافیک می‌تواند بر عملکرد کلی روتر اثر بگذارد.فعال بودن سرویس‌های غیرضروری به‌تنهایی معمولاً باعث کندی اینترنت نمی‌شود، اما در کنار سایر عوامل می‌تواند مصرف منابع روتر را افزایش داده و بر عملکرد شبکه تأثیر بگذارد.

به صورت دوره‌ای سرویس‌های فعال روتر را بررسی کنید و هر سرویسی که در شبکه مورد استفاده قرار نمی‌گیرد، غیرفعال کنید. این کار علاوه بر افزایش امنیت، به بهینه‌تر شدن عملکرد روتر نیز کمک می‌کند.

8.استفاده نادرست از FastTrack و Queue

FastTrack و Queue هر دو برای مدیریت بهتر عملکرد شبکه استفاده می‌شوند، اما کاربرد آن‌ها با یکدیگر متفاوت است. اگر این دو قابلیت بدون آگاهی یا به‌درستی تنظیم نشوند، ممکن است مدیریت پهنای باند آن‌طور که انتظار دارید انجام نشود.در برخی شرایط، فعال بودن FastTrack باعث می‌شود برخی قوانین Queue روی ترافیک کاربران اعمال نشود. در نتیجه، ممکن است محدودیت سرعت برای بعضی کاربران به‌درستی اجرا نشود.این موضوع می‌تواند باعث شود برخی کاربران سهم بیشتری از پهنای باند را مصرف کنند و در مقابل، سایر کاربران کاهش سرعت یا افت کیفیت ارتباط را تجربه کنند.

قبل از فعال کردن FastTrack یا ایجاد Queue، مشخص کنید هدف شما افزایش سرعت پردازش بسته‌ها است یا مدیریت پهنای باند کاربران. سپس تنظیمات را متناسب با نیاز شبکه انجام داده و عملکرد آن را بررسی کنید.

9.استفاده از RouterOS قدیمی

RouterOS سیستم‌عامل روترهای میکروتیک است و استفاده از نسخه‌های قدیمی آن می‌تواند باعث بروز مشکلات مختلف در عملکرد روتر شود. در نسخه‌های جدید RouterOS، علاوه بر رفع باگ‌ها، بهبودهایی در زمینه عملکرد، امنیت و پایداری شبکه نیز ارائه می‌شود.

اگر روتر از نسخه قدیمی RouterOS استفاده کند، ممکن است برخی باگ‌ها یا مشکلات نرم‌افزاری برطرف نشده باشند. همچنین برخی قابلیت‌های جدید و بهینه‌سازی‌های عملکردی نیز در دسترس نخواهند بود.در برخی شرایط، قدیمی بودن RouterOS می‌تواند باعث کاهش کارایی، ناپایداری شبکه یا افت عملکرد روتر شود و در نتیجه کاربران کاهش سرعت یا اختلال در ارتباط را تجربه کنند.به‌صورت دوره‌ای نسخه RouterOS را بررسی کنید و در صورت نیاز، آن را به نسخه پایدار (Stable) به‌روزرسانی کنید. همچنین قبل از هر به‌روزرسانی، از تنظیمات روتر نسخه پشتیبان تهیه کرده و سازگاری نسخه جدید را بررسی کنید.

اگر با RouterOS آشنایی ندارید یا قصد دارید آن را در محیط مجازی نصب و راه‌اندازی کنید، این مقاله را مطالعه کنید.

جمع بندی

کندی شبکه در میکروتیک همیشه به دلیل پایین بودن سرعت اینترنت یا مشکل سرویس‌دهنده (ISP) نیست. در بسیاری از موارد، تنظیمات نادرست روتر، مدیریت نامناسب پهنای باند، پیکربندی اشتباه قابلیت‌هایی مانند Queue، Firewall، Load Balancing و Failover یا حتی انتخاب سخت‌افزار نامناسب، می‌تواند باعث کاهش عملکرد شبکه شود.

بهترین راهکار این است که قبل از اعمال هرگونه تغییر، وضعیت CPU، میزان مصرف پهنای باند، تعداد Connectionها و تنظیمات روتر را بررسی کنید تا علت اصلی مشکل مشخص شود. این کار علاوه بر رفع سریع‌تر مشکلات، از تکرار آن‌ها در آینده نیز جلوگیری خواهد کرد.

اگر قصد دارید علاوه بر آشنایی با دلایل کندی شبکه، نحوه پیکربندی و مدیریت میکروتیک را به‌صورت عملی یاد بگیرید، پیشنهاد می‌کنیم دوره آموزش MikroTik برپایه سناریوهای عملی در Vmware Workstation را مشاهده کنید. در این دوره، مباحث کاربردی موردنیاز برای راه‌اندازی، مدیریت و عیب‌یابی شبکه به‌صورت گام‌به‌گام آموزش داده شده است.